پێشەک

مێژوو
لەگەڵ دامەزراندنی فاکەڵتی تەکنیکی و ئەندازیاری زانکۆی کوردستان لە ساڵی ١٩٩٥دا، گروپی ئەندازیاری کارەبا بە ڕاکێشانی ٣٠ خوێندکار لە ئاستی باڵای کاردانی ئەلەکترۆن دەستی بە کار کرد. ئەم گروپە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە چالاکییەکانی لە ئاستی بەکالۆریۆس لە ئەندازیاری کارەبا لە ڕێبازی ئەلەکترۆن و پاشان لە ساڵی ٢٠٠٨دا لە ڕێبازی وزە دەست پێ کرد. لە ئاستی ماستەر، ڕێبازەکانی وزە، کۆنتڕۆڵ، ئەلەکترۆن و پەیوەندییەکان، بە ڕێککەوت لە ساڵەکانی ٢٠٠٧، ٢٠١١، ٢٠١٢ و ٢٠١٣ و هەروەها ئاستی دکتۆرا لە ڕێبازی وزە لە ساڵی ٢٠١٢دا بە بواری چالاکییەکەی زیاد کرا. گروپی ئەندازیاری کارەبا لە ساڵی ٢٠٢٠دا بۆ دوو گروپی ئەندازیاری کارەبای وزە و کۆنتڕۆڵ و ئەندازیاری کارەبای ئەلەکترۆن و پەیوەندییەکان جیاکرایەوە.

ڕێبازی وزە
پێویستی مرۆڤ بە وزە بە زیادی دانیشتووانی جیهانی و گۆڕانی ڕوانگە و ڕێگاکان لە شێوازی ژیانی مرۆڤەکاندا ڕۆژ بە ڕۆژ زیادی دەکات بە شێوەیەک کە تەنانەت بەکارهێنانی زیاتری وزەیش دەتوانێت وەک پێوەرێک بۆ خۆشی کۆمەڵایەتی بەرزتری کۆمەڵگاکان مەلە بکرێت. لەم نێوەندەدا وزەی کارەبا وەک پاکترین و بەرزترین هەڵگری وزە گرنگییەکی تایبەتی پێدراوە. لە ڕاستیدا جوڵان بەرەو کارەباکردنی ژێرخانەکان لە پیشەسازییە جیاوازەکاندا دەتوانرێت وەک خاڵی وەرچەرخان لە بەرزکردنەوەی بەرهەم و پێشکەوتنی ئابووری هەر وڵاتێکدا لە قەڵەم بدرێت. لە لایەکی دیکەوە، بەشداربووانی کۆتایی کارەبا پەسەند دەکەن هەرچی دەتوانرێت ئامێرەکان بە بنەمای داهێنانە کارەباییەکان لەگەڵ تەکنەلۆژیای ڕۆژدا بەکاربهێنن کە ئاسوودەیی بەرزتریان بۆ دەهێنێت. لەم داهێنانانەدا دەتوانرێت ئاماژە بە تەکنەلۆژیای ئۆتۆمبێلی کارەبایی و جۆرەکانی سیستەمی ژیریی ناوماڵ و پیشەسازی بکرێت. لە لایەکی دیکەوە، خەمڵاندنی ئەم پێویستییە ڕۆژانەیە بە گۆڕینی وزەی سەرەتاییە باشەکانەوە کە بەکارهێنانی زۆر لێی لەگەڵ ڕێگاکانی زانستی و ژینگەیی ناگونجێت. بۆیە سنووردارکردنی سەرچاوە سەرەتاییەکان لە لایەک و پێویستی بە کارەباکردن لە هەموو ڕوانگەیەک لە لایەکی دیکەوە، پێویستی دروستکردنی سیستەمێکی وزەی کارەبایی بەڕێوەبەرایەتیکراو زیاتر دەردەخات. سیستەمەکانی وزەی کارەبایی لە هەر وڵاتێکدا لە ڕاستیدا گەورەترین سیستەمی دەستکردی مرۆڤن کە لەگەڵ کێشە تەکنیکییە ئاڵۆزەکاندا پەیوەندییەکی تەسکیان لەگەڵ ئابووری کۆمەڵگاکەدا هەیە. لە ڕاستیدا لەم سیستەمانەدا ڕووبەڕووی هەزاران یەکدەری وزە لە جۆرە جیاوازەکان و ملیۆنان بەکاربەری بچووک و گەورە لەگەڵ ڕەفتارە جیاواز و نادڵنیاکاندا دەبینەوە کە دەکرێت کیلۆمەترها لە ناوەندە گەورەکانی بەرهەمهێنانی وزە دوور بکەونەوە. بۆیە بەڕێوەبردن، کۆنتڕۆڵ و دیزاینی گونجاوی ئەم جۆرە سیستەمە پێویستی بە پەروەردەکردنی هێزێکی کارا هەیە. ڕێبازی وزە لە بڕوانامەی ئەندازیاری کارەبا، بۆ ئەم مەبەستە ڕێکخراوە و ئاراستە کراوە. بە شێوەیەکی گشتی مۆدێلکردنی بیرکاری، شیکردنەوەی ڕەفتاری سوڕی، پلاندانی سیستەمی و دیزاینی یەکگرتوو و پاراستنی هاوبەشی توخم و ئامێرەکانی سیستەمێکی وزەی کارەبایی لە سەرەتای بەرهەمهێنانی وزەوە تا گواستنەوە و دابەشکردنی زیانی کەم و تا کۆتایی بەکارهێنانی گونجاوی وەک ئەرکێکی ئەندازیاری وزە دەردەکرێت. لە ساڵانی دواییدا، دەرکەوتنی چەمکی تۆڕە ژیرییەکان، گرنگی بەڕێوەبردن و کۆنتڕۆڵی سیستەمەکانی وزەی کارەبایی دوو هێندە کردووە وەک ئەوەی ڕۆحێکی تازە لە لەشی ئەم سیستەمانەدا بپاڵێورابێت و بە دروستکردنی بوارە جیاوازەکانی توێژینەوە و کارکردن و تەنانەت کاردان بۆ ئەندازیارانی وزە، سەرنجدان بەم ڕێبازە زیاتر پتەوتر بووە. بە شێوەیەکی تایبەتی، بوارە بنەڕەتیەکان و ڕوانگە تەکنیکییەکان لە بواری ئەندازیاری وزەی کارەبایی (وزە) ئەمانەی خوارەوە لەخۆدەگرێت، بەڵام سنووردار نین و بە شێوەیەکی گشتی هەر شتێک پەیوەندی بە بەرهەمهێنان، گواستنەوە، دابەشکردن و بەکارهێنانی وزەی کارەباییەوە هەبێت لەخۆدەگرێت.

• پلاندان، بەرهەمهێنان و بەڕێوەبردن و وزە
• جوڵە و جێگیری سیستەمەکانی وزەی کارەبایی
• شیکردنەوەی ڕەفتاری ئابووری یاریزانانی سیستەمی وزە لە بازاڕەکانی وزەی کارەبایی
• پاراستنی گونجاوی و گونجاو لە سیستەمەکانی گواستنەوە و دابەشکردنی وزەی کارەبایی
• چاودێری و خۆکاری ژێرخانەکانی کارەبا لە بنەمای تۆڕی ژیرکردن
• جوڵاندنی بەشداربووانی کۆتایی بۆ بەشداربوون لە بەکارهێنانی گونجاوی وزە
• مۆدێلکردن، دیزاینکردن و کۆنتڕۆڵی گونجاوی توخمە بنەڕەتییەکانی سیستەم، لەبەرژەنەرەکان، بزوێنەرەکان، ترانسفۆرمەرەکان، کلیلی وزە و...
• دروستکردنی ژێرخانێکی پارێزراو، جێگیر و دڵنیا بۆ زیادی نفوذی سەرچاوەکانی بەرهەمهێنانی وزەی نوێ و ئامێرە ژیرییەکان
• کوالێتی وزەی ڕادەستی بەشداربووان لەگەڵ هەبوونی بارە نوێیەکان و سەرچاوەکان بە نێوانڕووی کارەبا-ئەلەکترۆن

خوێندکارانی بەکالۆریۆسی ڕێبازی سیستەمەکانی وزەی کارەبایی بەپێی پرۆگرامی پەسەندکراوی وەزارەتی زانست، لێکۆڵینەوە و تەکنەلۆژیا، دوای تێپەڕاندنی خولە بنەڕەت و سەرەکییەکان، ٢٤ یەکەی تایبەتی پەیوەندیدار بە بوارە بنەڕەتییەکان بۆ ئاشنایی بە بنەماکانی ئەم ڕێبازە تێدەپەڕێنن. لەم خولانەدا دەتوانرێت ئاماژە بەم شتانەی خوارەوە بکرێت:

• ئامێرە کارەباییەکان (ئاشنایی بە کارکردنی ژەنەراتۆرە هاوبەشەکان و ترانسفۆرمەرە سێ قۆڵییەکان و بزوێنەرە پاڵنەرییەکان)
• شیکردنەوەی سیستەمەکانی وزەی کارەبایی (مۆدێلکردنی هەموو توخمەکانی سیستەمەکانی گواستنەوە و دابەشکردنی وزەی کارەبایی بەتایبەتی هێڵەکانی گواستنەوە، لێکۆڵینەوە لە شێوازی بڵاوبوونەوەی وزە بۆ پڕکردنەوەی وزە، لێکۆڵینەوە لە ڕەفتاری سیستەم لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ بارودۆخی نائاسایی وەک کورتەبەستن، گۆڕانکارییەکانی ڕێژەی گواستنەوەی بەرهەمهێنانی سیستەم لە مەودای سەلامەتەوە، لێکۆڵینەوە لە جێگیری جێگیر و جوڵاوی سیستەم)
• ڕێلە و پاراستن (ئاشنایی بە چەمکی سیستەمە پارێزراوەکان لەخۆدگرێتی پێکهاتەی ڕێلە کارۆ-جوڵاوەکان، ڕێلەدانان لە سیستەمدا و هاوبەشی گونجاویان، لێکۆڵینەوە و شیکردنەوەی ڕەفتاری ڕێلەکان لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ بارودۆخی نائاسایی سیستەم)
• دامەزراوە کارەباییەکان (ئاشنایی بە سیستەمەکانی ڕووناکی و دابینکردنی وزەی ناوەوەی باڵەکان، ژمێرەزانی و دیزاینی گونجاوی و ...)
• بەرهەمهێنانی وزەی کارەبایی (ئاشنایی بە پێکهاتە و توخمەکانی جۆرەکانی وێستگەکانی بەرهەمهێنانی وزە، لەبەرژەنەرە وێستگە هەڵم، گازی، سوڕی تێکەڵ، ناوەکی و وزەکانی نوێبووەوە و ...)
• دیزاینی وێستگەکانی پەستانی بەرز (ئاشنایی بە بنەما و ژمێرەزانی پەیوەندیدار بە دیزاینی جۆرەکانی وێستگەکانی پەستانی بەرز، جۆرەکانی پێکهاتە، ئامێرە بەربەستەکان و پارێزراوەکان و ...)
• کارەبای کارگێڕی (ئاشنایی بە جۆرەکانی سویچە کۆنتڕۆلی کارەبا-ئەلەکترۆنییەکان لەبەرژەنەرە دیۆدەکان، تریستۆرەکان، IGBT، لێکۆڵینەوە لە ڕەفتاری جۆرەکانی گۆڕەکانی کارەبا لەبەرژەنەرە ئینڤێرتەرەکانی ac-dc و پێچەوانەکەی، گۆڕەکانی dc-dc، لێکۆڵینەوە لە شێوازەکانی بەڕێوەبردنی هارمۆنیکەکان لە گۆڕەکاندا)

لە وڵاتەکەماندا کە زەمینێکی پڕ لە سەرچاوەکانی وزەیە باشترین ڕێگای بەکارهێنان یان ئاڵوگۆڕی وزە گۆڕینی بۆ وزەی کارەباییە، ئەم تایبەتمەندییە شوێن و ڕۆڵێکی تایبەتی لە گەشەپێدان و پێشکەوتنی وڵاتە ئازیزەکەمان ئێراندا دەگێڕێت و بەپێی گەشەی خێرای ئەم پیشەسازییە لە وڵاتدا (کە ڕێژەی گەشەکەی لە ساڵی ١٠٪ زیاترە) بوارەکانی کاری زۆر بۆ دەرچووانی ئەم ڕێبازە لە بەشی حکومی، هاوبەش و تایبەتدا دروست بووە.

ڕێبازی کۆنتڕۆڵ:
ئەندازیاری کۆنتڕۆڵ بڕوانامەیەکە کە بەکارهێنانی بڵاوی هەیە لە ئەندازیاری کارەبا، ئەندازیاری میکانیک، ئەندازیاری ئاسمانی، ئەندازیاری کیمیا و تەنانەت ئابووری و ژینناسی. گرنگترین ئامانجەکانی ڕێبازی کۆنتڕۆڵ، ئاشنایی بە شێوازی شیکردنەوە و مۆدێلکردنی سیستەمە جوڵاوەکان و ناساندنی شێوازەکانی دیزاین و بەکارهێنانی سیستەمی کۆنتڕۆڵی خۆکارە بۆ گەیشتن بە ڕەفتاری پەسەندی ئەم جۆرە سیستەمانە. بۆیە بەکارهێنانی سیستەمە جیاوازەکانی کۆنتڕۆڵ لە کارگەکان و ناوەندە پیشەسازییەکان و یەکەکانی خزمەتگوزاری، وێستگەکانی وزە، سیستەمە ئاسمانییەکان، ئەندازیاری پزیشکی و تەنانەت ئابووری و بەڕێوەبردن، بەشێک لە بەکارهێنانە جیاوازەکانی کۆمەڵی کۆنتڕۆڵ لە پیشەسازییە جیاوازەکانن. خولەکانی بەکالۆریۆسی ڕێبازی کۆنتڕۆڵ جگە لە ئاشناکردنی خوێندکاران بە بنەماکانی کۆنتڕۆڵ، بە شێوەیەک ڕێکخراون کە خوێندکاران بۆ بەردەوامیدان لە خوێندن لە ئاستی بەرزدا بە شێوەیەکی باش ئامادە بکەن. پرۆگرامی تایبەتی ناچاری ئەم ڕێبازە پێکهاتووە لە ٢٤ یەکەی خوێندن. بە دڵنیاییەوە، خوێندکارانی حەز بە ئاشنایی زیاتر بە بابەتەکانی ئەم ڕێبازە دەکەن، دەتوانن جگە لەم خولانە، لە خولەکانی ئاستی ماستەری ڕێبازی کۆنتڕۆڵ بە شێوەی هەڵبژاردن تۆمار بکەن.

ئێستا گروپی ئەندازیاری کارەبای وزە و کۆنتڕۆڵ:
١٣ ئەندامی فاکەڵتی
٦٣ خوێندکاری بەکالۆریۆس (لە ڕێبازی ئەندازیاری کارەبا - وزە)
٥٧ خوێندکاری بەکالۆریۆس (لە ڕێبازی ئەندازیاری کارەبا - کۆنتڕۆڵ)
٢١٠ خوێندکاری بەکالۆریۆس بەبێ ڕێباز
١٢٢ خوێندکاری ماستەر (لە ڕێبازەکانی ئەندازیاری کارەبا، سیستەمەکانی وزە، ئەندازیاری کارەبا-کۆنتڕۆڵ، ئەندازیاری کارەبا-ئەلەکترۆنی وزە و ئامێرە کارەباییەکان)
٤٠ خوێندکاری دکتۆرا

ئەرکی گروپی پەروەردەیی:
• پەروەردەکردنی هێزە تایبەتمەند، داهێنەر و بیرمەندەکان لە ڕێبازە جیاوازەکانی ئەندازیاری کارەدا بۆ پڕکردنەوەی پێویستی هێزی مرۆیی وڵات
• پێشبردنی ئەندازیاری کارەبا بە پەرەدان بە پێویستییەکانی ناوچە و وڵات
• چوونە ناو بوارە نوێیەکانی زانست لە بڕوانامەی ئەندازیاری کارەدا
• زیادی بڕی بەرهەمە زانستییە پڕ ناوەڕۆکەکان
• پاراستن و بەرزکردنەوەی ئاستی زانستی مامۆستایان و خوێندکاران لە ڕێگەی پەرەدانی کوالێتی بەرهەمە زانستییەکان و زیادی هاوبەشی زانستی و توێژینەوە لە ئاستی نیشتمانی و نێونەتەوەیی

پرۆگرامە تایبەتەکانی گروپ بۆ بەرزکردنەوەی زانستی خوێندکاران:
١. ڕەوانەکردنی زیاتر لە ١٠ خوێندکار لە ئاستە جیاوازەکانی خوێندن بۆ وڵاتانی نەمسا و ئیسپانیا و... لە چوارچێوەی پلانی ئاڵوگۆڕی خوێندکار
٢. ڕێکخستنی پۆلە ڕاهێنانییەکانی نەرمەواڵا جیاوازەکان
٣. ڕێکخستنی پۆلە ئامادەییەکانی ئۆڵۆمپیادی خوێندکاری
٤. ڕێکخستنی سەردانە زانستییە جیاوازەکان بە هاوئاهەنگی ناوەندی پەیوەندی لەگەڵ پیشەسازی
٥. ڕێکخستنی وۆرکشۆپە پەیوەندیدارەکان بە کارآفرینی و دەرفەتەکانی کار لەلایەن خاوەن پیشەسازییەکانەوە

بازاری کار:
ئەندازیاری کارەبا بەپێی ڕێبازەکانی خوێندنی خۆیان دەتوانن لە دامەزراوەکانی وەک وەزارەتی پەیوەندییەکان و تەکنەلۆژیای زانیاری، وەزارەتی پیشەسازی، کانزا و بازرگانی، وێستگەکانی وزە، جۆرەکانی کارگەکان (سمێنت، ئۆتۆمۆبیل، توێژینەوەی ئاسن و...)، ڕێکخراوەکانی بواری پەیوەندییەکان، پیشەسازییە سەربازی و بەرگرییەکان و هتد کار بکەن. بە دڵنیاییەوە بەپێی ڕای تایبەتمەندان، بوارەکانی زۆر بۆ کارآفرینی لە پیشەکەی ئەندازیاری کارەبادا و دەستپێکردنی بازرگانی سەربەخۆ هەیە کە ئەندازیارێکی کارەبای بەتوانا و شارەزا دەتوانێت بە لێکۆڵینەوە و ناسینی پێویستییەکانی وڵات لە بواری پیشەسازی کارەبا و پەیوەندییەکاندا، بەرەو چارەسەرکردنیان بڕوات.

هەندێک لە کارامەیی و تواناکانی گشتی پێویست بۆ ئەندازیارێکی کارەبا بریتین لە:
• بەهرەی باش لە بیرکاری، فیزیک و کۆمپیوتەردا - چونکە بنچینەی سەرەکی پیشەکەی ئەندازیاری کارەبا لەسەر ئەم زانستانە دانراوە
• توانای شیکردنەوەی کێشەکان و هەڵسەنگاندنی چارەسەرەکان - ئەندازیاری کارەبا لە پرۆژە جیاوازەکاندا بەردەوام ڕووبەڕووی ڕووداو و کێشە جیاوازەکان دەبێتەوە کە دەبێت بتوانێت بە باشی دیاریان بکات، شیکاریان بکات و چارەسەریان بکات
• کارامەیی باش لە بڕیاردان - ئەندازیاری کارەبا بە گشتی لە کاری خۆیدا بەرپرسی یەکەیەک یان پرۆژەیەکە کە بۆ بەشە جیاوازەکانیان دەبێت لە کاتی گونجاودا باشترین بڕیار بدات تا کارەکان بە باشی بەڕێوە بچن
• کارامەیی پەیوەندییەکی بەرز - بۆ پەیوەندی گونجاو و هاوبەشی لەگەڵ بەڕێوەبەران و تەکنیسینەکانی کۆمپانیا و پرۆژەکان
• توانای پلاندان و پەلەپەلکردنی کاریگەر - بەهۆی هەستیار و پڕگرنگی پیشەکەی ئەندازیاری کارەبا، دەبێت بۆ کارەکان و ئەرکەکان بەپێی هەستیاری و پەلەپەلیان بە شێوەیەکی ڕاست پلان دابنرێت
• کارامەیی کارکردنی تیمی - بۆ کارکردن لەگەڵ هەموو کەسە بەشداربووەکان لە پرۆژەیەکدا و پێشبردنی
• ئاگاداری تەواو لە یاساکانی سەلامەتی و تەندروستی لەم بوارەدا - بواری کارەبا و ئەلەکترۆن مەترسییەکی زۆری لەبەردەم کەساندا هەیە. بۆیە ئەندازیاری کارەبا بۆ پاراستنی تەندروستی خۆی و ئەوانی تر دەبێت ئاشنای هەموو یاسا و ڕێنماییە پاراستنی و سەلامەتییەکان بێت و جێبەجێیان بکات